دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

75

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

شد ، ولى ديگر امنيتى احساس نمىكرد و نسبت به جان خود در هراس بود . او مخفيانه از شهر خارج شد و از قرايوسف رئيس قراقويونلوها يارى خواست ؛ امّا به محض اينكه سوارگان تركمان قرايوسف به پشت دروازه‌هاى شهر رسيدند ، سلطان احمد نتوانست از اشغال شهر توسط آنان جلوگيرى به عمل آورد و لذا شهر ناگزيرانه به تاراج رفت ؛ و سرانجام وى قرايوسف را متقاعد ساخت تا شهر را ترك گويد . سلطان احمد با همه نرمش و ملاطفتى كه از خود نشان مىداد ، همچنان از موقعيت خود هراسناك بود . با اينكه ميرانشاه در تابستان سال 800 / 1398 به قصد او از تبريز حركت كرد ، امّا از شواهد و علائم ديگر چنين برمىآمد كه اين كار براى ترميم علايق چغتاى در بين النهرين است . دو سال بعد وقتى كه خبر حضور تيمور در آناتولى به دو رسيد ، بغداد را ترك گفت . بعدها هنگامى كه تيمور سوريه را اشغال كرد ، وى براى مدت كوتاهى به بغداد برگشت و حكومت آنجا را به امير فرج يكى از فرماندهان نظامى خود سپرد و سپس خودش هم به عثمانيان پناهنده شد . واهمه سلطان احمد مبنى بر اينكه يورش جديد چغتاى عليه بغداد از كرانه دريا صورت خواهد گرفت ، داراى زمينه بود . تيمور پس از موفقيتهاى پىدرپى نظامى كه بعدا بدانها خواهيم پرداخت ، هميشه از اين فكر كه سلطان احمد جلايرى همچنان شكست‌ناپذير باقى مانده در عذاب بود . از اينها گذشته خود شهر بغداد هنوز يكى از مراكز عمده تجارى و ارتباطى به شمار مىرفت . بغداد همچنان از نظر استراتژيك اهميت داشت ؛ چون مىتوانست پايگاه محكمى براى تهاجمى باشد كه پشت سر واحدهاى نظامىاى كه در آناتولى و يا سوريه فعاليت مىكردند هدايت شود و لذا مىتوانست تهديد مستقيمى براى عملياتى باشد كه در اين زمان ذهن او را اشغال كرده بود . چيزى نگذشت كه مصيبت سلطان احمد دوچندان شد . اين مصيبت در ماه مه 1401 در بغداد رخ داد و آن هم هنگامى بود كه تيمور سپاهى از چغتاى را از موصل به بغداد گسيل كرد تا مالياتها را جمع‌آورى كنند . سپاه در بيرون شهر با پايدارى شديد از سوى واحدهاى تركمان و گروههايى از بدويان كه بنا به درخواست اميرفرج وارد صحنه شده بودند ، روبه‌رو شد . حتى زمانى كه نيروهاى كمكى تيمور از راه رسيدند ، نتوانستند اين مقاومت را درهم شكنند ؛ چون فرماندهى شهر هيچ‌گونه اطلاعى از رفتار خود تيمور نداشت . همان‌طور كه انتظار مىرفت ، وقتى تيمور در رأس نيروى نسبتا كمى وارد صحنه كارزار شد ، باوجود گرماى فصل تابستان ، در كوهستانهاى كردنشين كشته‌هاى زيادى از خود پشت سر گذاشت . آنان نه فقط از بهترين آب‌وهوا بهره مىگرفتند ، بلكه داراى چراهگاههاى بسيار غنى نيز بودند . با اينكه همه سيورسات بغداد در محاصره چهل روزه به اتمام رسيد ، امّا اميد تيمور به